Onze strategie en de ontwikkelingen op gebied van informatisering en automatisering vloeien voort uit landelijke ontwikkelingen en behoeften van de organisatie. We hebben de automatisering uitbesteed bij de gemeente Emmen en bij informatisering kiezen we waar mogelijk voor standaardisatie en samenwerking met andere gemeenten.
Landelijke ontwikkelingen - VNG agenda digitale samenleving 2028
Onze leidraad voor de inzet op het gebied van informatisering en digitalisering is gebaseerd op de “Digitale Agenda Gemeenten 2028” die door de VNG is opgesteld. In essentie gaat het hierin om het versterken van de regie op de digitale transformatie van de samenleving door het collectief van gemeenten.
De agenda is opgebouwd uit drie doelstellingen:
1. Normeren en democratiseren – o.a. bescherming van digitale grondrechten van inwoners en ethische kaders van technologiegebruik.
2. Mogelijk maken – o.a. collectieve transformatie van de informatiehuishouding (zoals Common Ground) en versterken van digitale veiligheid en privacy.
3. Kansen benutten – het verantwoord inzetten van technologie voor maatschappelijke opgaven (zoals innovatie met generatieve AI en datagedreven werken)
De agenda benadrukt dat de digitalisering niet alleen heel veel kansen biedt, maar ook risico’s zoals cybercrime, desinformatie, polarisatie en democratische ondermijning. Meer en meer ontstaat het besef dat standaardisatie en grootschalige samenwerking op gebied van digitalisering noodzakelijk is in een tijd van schaarste van mensen en middelen.
Wij spelen in op deze ontwikkelingen. We gaan voor een kwalitatief goede digitale dienstverlening. De informatievoorziening moet hierbij voldoen aan actuele eisen op het gebied van informatieveiligheid en privacy en we willen samenwerken en innoveren. Maar ook onze medewerkers moeten in staat zijn in deze ontwikkelingen mee te gaan. Om onze doelstellingen te behalen is een gerichte aanpak nodig. Dit doen we o.a. door steeds meer samen te werken in BOCE- en Dimpactverband.
Visie “Common Ground”
Informatie en uitwisseling van gegevens zijn essentiële onderdelen van de overheid. De manier waarop de (lokale) overheid dit tot op heden in haar ICT systemen heeft gebouwd is te complex geworden en niet langer houdbaar. De gegevensuitwisseling verloopt traag en is bovendien nog eens kostbaar en fout- en privacygevoelig. De toeslagenaffaire heeft laten zien waar het o.a. goed fout kan gaan bij de huidige ICT systemen van de overheid.
Vandaar dat er landelijk een nieuwe informatiekundige visie is gemaakt waaraan gemeenten zich collectief hebben verbonden; “Common Ground”.
Met “Common Ground” gaan we af van ingewikkelde koppelingen tussen grote ICT systemen en het veelvuldig kopiëren van gegevens.In plaats daarvan komt er een landelijk basislandschap, waar met behulp van kleine stukjes generieke software (API’s) alle openbare gegevensbronnen bevraagd kunnen gaan worden die nodig zijn voor de processen. Dit moet de overheid in staat stellen om de dienstverlening en bedrijfsvoering aanzienlijk te verbeteren en op een moderne en flexibele manier in te spelen op maatschappelijke opgaven.
Bij deze ontwikkeling (die een flink aantal jaren zal duren) zullen nieuwe en oude toepassingen naast elkaar komen te staan, wat de complexiteit groter zal maken en tijdelijk een grotere aanslag op de beheercapaciteit zal hebben. De ontwikkelingen bij Dimpact maken dat wij al vrij snel met Common Ground geconfronteerd worden. Ook andere ICT-leveranciers stappen steeds vaker over op de nieuwe wijze van gegevensuitwisseling.
Digitale dienstverlening en DIMPACT
Binnen de vereniging Dimpact wordt gewerkt aan de vernieuwing van het centrale dienstverleningsportaal /zaaksysteem op basis van de principes van Common Ground (PodiumD). We trekken hier zoveel mogelijk samen in op met de gemeente Emmen. Gebleken is dat we als Borger-Odoorn nog behoorlijk moeten bijtrekken om een goede rol binnen de vereniging te pakken, maar ook om ons voor te bereiden op de komende veranderingen.
Uiteindelijk zullen we in 2027 de nieuwe toepassing in gebruik moeten gaan nemen.
De centrale “mijn omgeving” is inmiddels technisch beschikbaar. In de komende jaren willen we steeds meer klantprocessen via dit digitale kanaal beschikbaar stellen aan onze inwoners en bedrijven. Het uiteindelijke doel van de vernieuwing is het optimaliseren van de digitale dienstverlening en het vereenvoudigen van de werkprocessen.
Digitale transformatie
Naast de informatiekundige visie "Common Ground" zien we dat robotisering, taalmodellen (zoals ChatGPT en CoPilot) en Artificial Intelligence (AI) een enorme vlucht nemen in de (informatie)samenleving. Dit biedt enorme toekomstige mogelijkheden en kansen binnen onze bedrijfsvoering. Maar het heeft ook ethische kanten waar we oog voor moeten houden. Europese en landelijke wetgeving zijn nagenoeg afgerond om deze nieuwe technologieën te reguleren.
De impact op de organisatie zal groot zijn, maar is op dit moment nog moeilijk in te schatten. We gaan ons hier de komende tijd op richten en de organisatie hierop voorbereiden. We krijgen te maken met andere ICT-oplossingen, processen die nieuw en anders worden; een beheerorganisatie die erop ingericht moet worden en wellicht nog andere/nieuwe samenwerkingsvormen. En onze medewerkers moeten tenslotte in staat worden gesteld om hierin mee te gaan en mee te kunnen.
In 2026 is met een grote groep medewerkers gekeken naar de impact van de digitale transformatie op onze organisatie; wat kan ons hierbij helpen en wat moeten hiervoor organiseren? Hier gaan we in 2027 mee verder bij de doorontwikkeling van de organisatie.
Datagedreven werken
De kern van datagedreven werken is dat je snellere én betere op data-gebaseerde beslissingen kunt nemen. Een datagedreven organisatie maakt goed gebruik van beschikbare data om beleidskeuzes te onderbouwen, om de effecten te volgen en om dat doelmatig te doen.
Binnen het Sociaal Domein hebben we de eerste ervaringen opgedaan met datagedreven werken; het gebruik van data bij het ondersteunen van onze beslissingen, het maken van beleid en de uitvoering van onze processen. De raad wordt hierin periodiek meegenomen via de klankbordgroep Sociaal Domein.
In 2025 en een deel van 2026 zijn we met behulp van externe ondersteuning aan het leren hoe we datagedreven werken breder kunnen toepassen in onze processen. Op deze wijze proberen we een vorm te vinden zodat we datagedreven werken breder kunnen inzetten en verbinden aan onze maatschappelijke opgaven. En wat daarvoor nodig is aan o.a kennis, middelen, organisatie en techniek.
We hebben geconstateerd dat deze manier van werken van grote toegevoegde waarde is. We gaan de opgedane ervaringen van de pilot structureel inbedden in de organisatie. Dit doen we laagdrempelig en binnen de bestaande formatieruimte.
Wet- en regelgeving
De digitalisering van de samenleving en de overheid leidt tot een voortdurende ontwikkeling van Europese en landelijke wet- en regelgeving. Ook in 2027 heeft deze regelgeving invloed op de gemeentelijke informatievoorziening, dienstverlening, gegevensverwerking en bedrijfsvoering. Het gaat onder andere om regelgeving op het gebied van cybersecurity, privacy, kunstmatige intelligentie, gegevensuitwisseling, digitale toegankelijkheid, digitale dienstverlening, archivering en transparantie.
Informatiebeveiliging en digitale weerbaarheid
De toenemende digitalisering van de gemeentelijke dienstverlening en bedrijfsvoering brengt kansen met zich mee, maar maakt de gemeente ook kwetsbaarder voor cyberaanvallen, verstoringen en misbruik van informatie. Een goede informatieveiligheid en digitale weerbaarheid zijn daarom belangrijke voorwaarden voor een betrouwbare overheid en een goede dienstverlening aan inwoners, bedrijven en samenwerkingspartners.
Bij informatiebeveiliging gaat het om de beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van informatie. Informatie moet beschikbaar zijn wanneer dat nodig is, juist en betrouwbaar zijn en alleen toegankelijk zijn voor personen die daartoe bevoegd zijn. Dit vraagt om een samenhangende aanpak van techniek, processen en menselijk handelen.
In 2027 richten we ons op het verder structureel versterken en borgen van informatiebeveiliging en digitale weerbaarheid. Daarbij werken we risicogestuurd en sluiten we aan bij de wettelijke en landelijke kaders, waaronder de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO 2) en de Cyberbeveiligingswet (Cbw). De samenwerking met leveranciers en ketenpartners krijgt hierbij nadrukkelijk aandacht, omdat de continuïteit en veiligheid van gemeentelijke dienstverlening mede afhankelijk zijn van deze partijen.
We versterken onze digitale weerbaarheid concreet door:
1.Het verder implementeren en borgen van maatregelen voor informatiebeveiliging;
2.Het versterken van bewustwording en veilig gedrag bij medewerkers, bestuur en waar passend inwoners;
3.Het verder op orde brengen en beheersen van processen, waaronder incidentmanagement en bedrijfscontinuïteit;
4.Het versterken van inzicht en grip op risico’s bij leveranciers, ketenpartners en andere afhankelijkheden;
5.Het verder ontwikkelen van risicomanagement en de monitoring en verantwoording van informatiebeveiliging.
De gemeente hanteert de BIO 2 als belangrijk kader voor informatiebeveiliging en werkt hierbij volgens het principe “pas toe of leg uit”. De invoering en verdere borging van informatiebeveiliging vindt planmatig plaats op basis van risico’s en prioriteiten. De in samenwerking met de andere gemeenten ingezette programmatische aanpak wordt hierbij voortgezet, met behoud van de eigen verantwoordelijkheid van iedere gemeente.
Als hoge prioriteit voor 2027 staan op de agenda:
1. Het verder versterken en structureel borgen van informatiebeveiliging en digitale weerbaarheid;
2. Het verder implementeren van BIO 2 en het uitvoeren van de daaruit voortvloeiende verbetermaatregelen;
3. Het voldoen aan de verplichtingen vanuit de Cyberbeveiligingswet en het verder versterken van cyberweerbaarheid;
4. Het versterken van bedrijfscontinuïteit en crisisbeheersing bij digitale verstoringen;
5. Het vergroten van grip op informatiebeveiligingsrisico’s in de keten en bij leveranciers;
6. Het verder versterken van bewustwording en veilig digitaal gedrag.
Ervaringscijfers laten zien dat de schade van een ernstige cyberaanval aanzienlijk kan zijn en in sommige gevallen kan oplopen tot circa € 140 per inwoner. Voor onze gemeente komt dit neer op een maximale impact van circa € 3.650.000. Gelet op de aard van de dreiging en ervaringen binnen de sector wordt de kans op een dergelijk incident als laag tot middelgroot ingeschat (circa 15%). Dit resulteert in een gewogen risicobedrag in de orde van grootte van € 550.000.
Vanwege de onzekerheden in zowel kans als impact betreft dit een indicatieve inschatting. In de paragraaf Weerstandsvermogen hebben we dit risico specifiek benoemd.